I-ProPublica yintlangano yeendaba engenzi nzuzo ezinikele ekuphandeni ukusetyenziswa gwenxa kwamandla. Bhalisa ukuze ufumane amabali ethu amakhulu kuqala.
Sisaxela. Ngaba unalo naluphi na ulwazi malunga nendlela iimveliso ezingabandakanywanga ezifakwe ngayo kuluhlu lokungahlawuliswa irhafu? Ungaqhagamshelana noRobert Faturechi weSignal ku-213-271-7217.
Emva kokuba uMongameli uDonald Trump ebhengeze amaxabiso amatsha agqithisileyo ekuqaleni kwale nyanga, iWhite House ikhuphe uluhlu lweemveliso ezingaphezu kwe-1,000 eziza kukhululwa kwiirhafu.
Enye yezinto ezifakwe kuluhlu yi-polyethylene terephthalate, eyaziwa ngokuba yi-PET resin, i-thermoplastic esetyenziselwa ukwenza iibhotile zeplastiki.
Akucaci ukuba kutheni le nkampani ikhululwe kwizohlwayo, kwaye neengcali zoshishino azazi ukuba yintoni ebangele ezo zohlwayo.
Kodwa ukukhethwa kwakhe kukuphumelela kwenkampani yeCoca-Cola iReyes Holdings, enye yezona nkampani zinkulu zabucala eMelika, eziphethwe ngabazalwana ababini abanikele ngezigidi zeerandi kwimicimbi yamaRiphabliki. Iirekhodi zibonisa ukuba le nkampani isandula ukuqesha inkampani yokukhuthaza abantu enxulumene nolawulo lukaTrump ukukhusela amaxabiso ayo.
Akucaci ukuba ukugqugquzelwa kwale nkampani kube negalelo na kwisicelo sokuxolelwa. I-Reyes Holdings kunye nabagqugquzeli bayo abazange baphendule kwangoko kwimibuzo evela kwi-ProPublica. I-White House nayo yalile ukuphawula, kodwa abanye abagqugquzeli beli shishini bathi ulawulo aluzange luvume isicelo sokuxolelwa.
Ukufakwa okungachazwanga kwee-resin kuludwe kubonisa indlela inkqubo yokumisela irhafu karhulumente wase-US engacacanga ngayo. Abathathi-nxaxheba abaphambili basasebumnyameni malunga nokuba kutheni ezinye iimveliso zihlawuliswa irhafu kanti ezinye azihlawuliswa. Akukho ngcaciso icacileyo malunga notshintsho kwiirhafu. Amagosa olawulo anike ulwazi olungqubanayo malunga neerhafu okanye awala ukuphendula nayiphi na imibuzo.
Ukungabikho kokungafihlisi kule nkqubo kuphakamise inkxalabo phakathi kweengcali zorhwebo yokuba iinkampani ezinxulumene nezopolitiko zinokufumana ukukhululwa kwirhafu ngasese.
“Kusenokuba yinkohlakalo, kodwa kusenokuba kukungafaneleki,” utshilo umntu osebenza kumgaqo-nkqubo werhafu malunga nokufakwa kwe-PET resin kwiirhafu. “Ngeliphandle, kwangxamiseka kangangokuba andazi nokuba ngubani na owaya eWhite House ukuxoxa ngolu luhlu nomntu wonke.”
Ngexesha lolawulo lukaTrump lokuqala, bekukho inkqubo esemthethweni yokufuna ukukhululwa kwirhafu. Iinkampani zingenise amakhulu amawaka ezicelo zisithi iimveliso zazo mazingabandakanywa kwirhafu. Ezi zicelo zenziwe zaza zaziswa eluntwini ukuze indlela esebenza ngayo inkqubo yokumisela irhafu ijongwe ngokusondeleyo. Oku kucaca kwavumela izifundiswa ukuba kamva zihlalutye amawaka ezicelo kwaye zigqibe kwelokuba abanikeli bezopolitiko baseRiphabliki banamathuba amaninzi okufumana ukukhululwa kwirhafu.
Kwixesha lesibini likaTrump, ubuncinane okwangoku, akukho nkqubo isemthethweni yokucela uncedo lwerhafu. Abaphathi beli shishini kunye nabameli basebenza ngasese. Ibhodi yabahleli beWall Street Journal kwiveki ephelileyo ibize "ukungacaci kwenkqubo" ngokufana "nephupha elivela kwidama laseWashington."
Umyalelo olawulayo obhengeza ngokusesikweni iirhafu ezintsha zikaTrump uza kwenza phantse onke amazwe afumane irhafu esisiseko ye-10%, kunye nokukhululwa okuchazwe ngokubanzi njengeemveliso kwicandelo lamayeza, elezemichiza, elezamahlathi, elezekopolo, elezeminerali ezibalulekileyo, kunye nelamandla. Uluhlu oluhamba nalo luchaza iimveliso ezithile eziza kukhululwa.
Nangona kunjalo, uphononongo loluhlu olwenziwe yiProPublica lufumanise ukuba izinto ezininzi azizange zingene kwezi ndidi zibanzi okanye azizange zingene kwaphela, ngelixa ezinye izinto ezazingena kwezi ndidi zingashiywanga.
Umzekelo, uluhlu lokungabandakanywa kwiWhite House lugubungela uninzi lweentlobo ze-asbestos, ezingathathwa njengeminerali ebalulekileyo kwaye azibonakali zingena nakweyiphi na iindidi zokungabandakanywa. Le minerali ibangela umhlaza ithathwa njengengabalulekanga kukhuseleko lwesizwe okanye kuqoqosho lwaseMelika kodwa isasetyenziselwa ukwenza i-chlorine, kodwa i-Arhente yoKhuseleko lweNdalo yolawulo lukaBiden yathintela ukungeniswa kwezinto ezisetyenzisiweyo kunyaka ophelileyo. Ulawulo lukaTrump lubonise ukuba lusenokurhoxisa eminye yemiqathango yexesha likaBiden.
Isithethi se-American Chemistry Council, iqela leshishini elalichasene nokuvalwa kwemveliso kuba kungonakalisa imboni ye-chlorine, sithe eli qela alizange likhuthaze ukuba i-asbestos ikhululwe kwirhafu kwaye alazi ukuba kutheni ifakiwe. (Iinkampani ezimbini ezinkulu ze-chlorine azizange zibonise kwiifomu zazo zokutyhila ukuba zikhuthaza irhafu.)
Ezinye izinto ezikuluhlu ezingakhutshelwanga ngaphandle kodwa ezingengozi kangako ziquka i-coral, amaqokobhe, kunye namathambo e-cuttlefish (iinxalenye ze-cuttlefish ezinokusetyenziswa njengezongezo zokutya zezilwanyana zasekhaya).
I-resin ye-PET nayo ayingeni kwizigaba zokungafakwa kwayo. Iingcali zithi urhulumente kusenokwenzeka ukuba uyijonga njengemveliso yamandla kuba izithako zayo zivela kwi-petroleum. Kodwa ezinye iimveliso ezifikelela kwimigangatho efanayo ephantsi azifakwanga.
“Samangaliswa njengaye wonke umntu,” utshilo uRalph Wasami, umlawuli oyintloko we-PET Resin Association, iqela lorhwebo kwishishini le-PET. Uthe i-resin ayiweli kudidi lokungabandakanywa ngaphandle kokuba kufakwe ukupakishwa kwezo mveliso.
Iingxelo zibonisa ukuba kwikota yesine yonyaka ophelileyo, malunga nexesha uTrump aphumelele ngalo unyulo, inkampani yeCoca-Cola iReyes Holdings yaqesha iBallard Partners ukuba ixhase iirhafu. Kwikota yokuqala yalo nyaka, malunga nexesha lokumiselwa kukaTrump, iingxelo zibonisa ukuba uBallard waqala ukukhuthaza iSebe lezoRhwebo, elimisela umgaqo-nkqubo worhwebo, ngeerhafu.
Le nkampani iye yaba yindawo ethandwa kakhulu ziinkampani ezifuna ukusebenza norhulumente kaTrump. Ikhuthaze inkampani kaTrump, iTrump Organisation, kwaye abasebenzi bayo baquka amagosa aphezulu olawulo afana noMmeli Jikelele uPam Bondi kunye neNtloko yabasebenzi uSusie Wiles. Umsunguli wale nkampani, uBrian Ballard, ngumqokeleli wemali kaTrump othe iPolitico yambiza ngokuba “ngumlobeli onempembelelo kakhulu eWashington kaTrump.” Ungomnye wamalungu amabini elobeli kule nkampani akhuthaze irhafu kwiReyes Holdings, ngokutsho kweengxelo zengxelo zikarhulumente.
UChris noJude Reyes, abazalwana abazizigidigidi abasemva kweReyes Holdings, nabo banobudlelwane obusondeleyo kwezopolitiko. Amaxwebhu okutyhila imali yephulo abonisa ukuba nangona benikele kwabanye abaviwa beDemocratic, uninzi lweminikelo yabo yezopolitiko iye yaya kumaRiphabliki. Emva koloyiso lokuqala lukaTrump, uChris Reyes wamenywa eMar-a-Lago ukuze adibane noTrump ubuso ngobuso.
Ukukhululwa kwe-PET resin akupheleli nje ekuncedeni iReyes Holdings, kodwa kukwanceda nakwezinye iinkampani ezithenga i-resin ukwenza iibhotile, kunye neenkampani zeziselo eziyisebenzisayo. Ekuqaleni kwalo nyaka, i-CEO yeCoca-Cola ithe inkampani iza kutshintshela kwiibhotile zeplastiki ezingaphezulu xa kukho iirhafu ezintsha kwi-aluminium. Elo cebo linokungaphumeleli ukuba iirhafu ezintsha nazo zichaphazeleka kwi-thermoplastics. Iirekhodi zokutyhila zibonisa ukuba inkampani ikwakhuthaze iCongress ukuba ichasene neerhafu kulo nyaka, kodwa amaxwebhu awachazi ukuba zeziphi iipolisi, kwaye inkampani ayizange iphendule kwimibuzo evela kwiProPublica. (ICoca-Cola izamile ukuthetha noTrump, inikela malunga ne-$250,000 ekumiselweni kwakhe, kwaye i-CEO yayo yanika uTrump ibhotile yeDiet Coke, isoda ayithandayo.)
Elinye icandelo elisebenze kakuhle kakhulu ngokwemiqathango yokukhululeka kwiirhafu zakutshanje lizolimo, olugubungela uluhlu olubanzi lwezithako zezibulali-zinambuzane kunye nezichumisi.
I-American Farm Bureau Federation, iqela elilwela amalungelo ezolimo, kutshanje lipapashe uhlalutyo kwiwebhusayithi yalo lincoma ukukhululwa okungaphelelanga kwaye libiza ukukhululwa kwengca kunye ne-potash “njengomzamo onzima wemibutho yezolimo efana ne-American Farm Bureau Federation” kwaye “bubungqina bokusebenza kakuhle kwelizwi elidibeneyo labalimi kunye nabafuyi.”
Kukho ezinye iimpahla ezininzi ezingeniswayo ezingangeniswanga kudidi lwezo zingahlawuliswa rhafu, kodwa zingangena kudidi lwezo zingahlawuliswa rhafu ukuba zichazwe ngokubanzi.
Umzekelo omnye yi-sucralose eswiti yokwenziwa. Ukufakwa kwayo kuya kuba luncedo kakhulu kwiinkampani ezisebenzisa le mveliso ekutyeni naseziseloni. Kodwa i-sucralose ngamanye amaxesha isetyenziswa kumayeza ukuze ibe mnandi ngakumbi. Akucaci nokuba i-White House iyivumile na le mveliso ngenxa yokungabandakanywa kwamayeza okanye ngenxa yesinye isizathu.
Iindidi ezibanzi ezafumana ukukhululwa yayiziinkampani urhulumente wase-US awayeziphanda malunga neerhafu ezinokubakho kwixesha elizayo phantsi kwegunya lakhe lokubeka iirhafu ukukhusela ukhuseleko lwesizwe.
Ibali osandul’ ukulifunda lenziwe laba yimpumelelo ngabafundi bethu. Sinethemba lokuba liyakukhuthaza ukuba uxhase iProPublica ukuze sikwazi ukuqhubeka nokwenza ubuntatheli obuphandayo obutyhila amandla, obutyhila inyaniso, nobuqhuba utshintsho lokwenyani.
I-ProPublica ligumbi leendaba elingenzi nzuzo elizinikele kwintatheli engakhethi cala, esekwe kwiinyani, eligcina amandla enoxanduva. Sasekwa ngo-2008 ngenxa yokuncipha kwengxelo zophando. Sichithe iminyaka engaphezu kwe-15 sityhila ukungabikho kobulungisa, urhwaphilizo, kunye nokusetyenziswa gwenxa kwamandla - umsebenzi ocothayo, obiza kakhulu, nobaluleke ngakumbi kwintando yesininzi yethu kunangaphambili. Njengomphumeleli wePulitzer Prize izihlandlo ezisixhenxe, siqhubele phambili utshintsho koorhulumente bakarhulumente nabengingqi, iinkampani, amaziko, nokunye, ngelixa sigcina umdla woluntu uphambili kwiingxelo zethu.
Ingozi iphezulu kunangaphambili. Ukususela kwimigaqo yokuziphatha kurhulumente ukuya kwimpilo yokuzala ukuya kwingxaki yemozulu nangaphezulu, iProPublica iphambili kwiindaba ezibalulekileyo. Umnikelo wakho uza kusinceda siqinisekise ukuba abo basemagunyeni banoxanduva kwaye sigcine inyaniso ikufutshane.
Joyina abaxhasi abangaphezu kwama-80,000 kulo lonke ilizwe ekukhuthazeni ubuntatheli obuphandayo ukuze bukwazi ukwazisa, bukhuthaze, kwaye bube nefuthe elihlala lihleli. Enkosi ngokwenza lo msebenzi ube nokwenzeka.
Nxibelelana nam nge-imeyile okanye ngetshaneli ekhuselekileyo ukuze unikeze ulwazi malunga norhulumente wobumbano kunye neshishini likaTrump.
I-ProPublica iza kugxila kwiindawo ezifuna ingqwalasela enkulu ngexesha lesibini likaDonald Trump. Nazi ezinye zeengxaki iintatheli zethu eziza kugxila kuzo - kunye nendlela yokufikelela kuzo ngokukhuselekileyo.
Funda ngakumbi ngeqela lethu leentatheli. Siza kuqhubeka nokwabelana ngeendawo ekufuneka ziqwalaselwe njengoko iindaba ziqhubeka.
Ndigubungela imiba yezempilo kunye neyokusingqongileyo kunye neearhente ezilawulayo, kuquka ne-Arhente yoKhuseleko lweNdalo.
Ndigubungela imiba yobulungisa kunye nolawulo lomthetho, kuquka iSebe lezoBulungisa, amagqwetha aseMelika, kunye neenkundla.
Ndigubungela imiba yezindlu nezothutho, kuquka iinkampani ezisebenza kula macandelo kunye nabalawuli abajongene nawo.
Ukuba awunalo icebiso okanye ibali elithile, sisaludinga uncedo lwakho. Bhalisa ukuze ube lilungu le-Federal Worker Resource Network yethu ukuze unxibelelane nathi nanini na.
Iingcali eziphonononge ikhowudi yeProPublica zifumene iziphene ezininzi eziphazamisayo kwinkqubo ezikhanyisa indlela ulawulo lukaTrump oluvumela ngayo ubukrelekrele bokwenziwa ukuba bujolise ekunciphiseni iinkonzo ezibalulekileyo.
Iingxelo ezifunyenwe yi-CNN zibonisa ukuba umsebenzi kwiSebe lezeNtsebenzo zikaRhulumente ongenamava kwezonyango usebenzise i-AI ukumisela ukuba zeziphi iikhontrakthi ze-VA ekufuneka zipheliswe. “I-AI yayisisisixhobo esingalunganga ngokupheleleyo,” utshilo omnye ingcali.
UThomas Fugate, owayesele egqibile unyaka ekholejini engenawo amava okhuseleko lwesizwe, wayeligosa leSebe lezoKhuseleko lwaseKhaya elijongene nezona ziphambili zikarhulumente zokulwa nogonyamelo olugqithisileyo.
Ukuhlasela kukaMongameli imizamo yokwahlukahlukana kuye kwaphazamisa imisebenzi yabasebenzi bakarhulumente abafunde kakhulu — nangona eminye yemisebenzi abayiphulukene nayo yayinganxulumananga ngokuthe ngqo nayo nayiphi na imizamo ye-DEI.
Ngokweengxelo zeSebe lezoKhuseleko lweLizwe, amagosa ayazi ukuba ngaphezulu kwesiqingatha sabantu abangama-238 abagxothiweyo babengenazo iingxelo zolwaphulo-mthetho eMelika kwaye babephule imithetho yokufuduka kuphela.
UMicah Rosenberg, iProPublica; uPerla Treviso, iProPublica kunye neTexas Tribune; uMelissa Sanchez kunye noGabriel Sandoval, iProPublica; uRonna Rikes, uPhando lweRebel Alliance; uAdrian Gonzalez, abaHunters beFake News, nge-30 kaMeyi 2025, ngentsimbi ye-5:00 AM CST
Njengoko iWhite House yayitshintsha abasebenzi kunye nenkxaso-mali ukusuka kwimisebenzi yokulwa nobugrogrisi ukuya ekugxothweni kwabantu abaninzi, amazwe ayesokola ukugcina imizamo yokulwa nobugrogrisi eyayixhaswa yiWashington ngaphambili. Isiphumo saba yindlela yokwenza izinto kancinci kancinci eyashiya iindawo ezininzi zingakhuselekanga.
UThomas Fugate, owayesele egqibile unyaka ekholejini engenawo amava okhuseleko lwesizwe, wayeligosa leSebe lezoKhuseleko lwaseKhaya elijongene nezona ziphambili zikarhulumente zokulwa nogonyamelo olugqithisileyo.
Iingxelo ezifunyenwe yi-CNN zibonisa ukuba umsebenzi kwiSebe lezeNtsebenzo zikaRhulumente ongenamava kwezonyango usebenzise i-AI ukumisela ukuba zeziphi iikhontrakthi ze-VA ekufuneka zipheliswe. “I-AI yayisisisixhobo esingalunganga ngokupheleleyo,” utshilo omnye ingcali.
Nangona kukho amahlazo, uphando, kunye nokusetyenziswa kokwahlukaniswa njengesohlwayo kubantwana, uRichard L. Bean usaqhubeka nomlawuli weziko lokugcina abantwana elibizwa ngegama lakhe.
UPaige Pfleger, iWPLN/Nashville Public Radio, kunye noMariam Elba, iProPublica, nge-7 kaJuni 2025, ngentsimbi yesi-5:00 kusasa ET
Ixesha lokuthumela: Juni-09-2025